Evde Başlatılan Dönüşüm: Bokashi ile Toprağa Geri Kazandıran Akım İzmir’de Büyüyor
İzmir Büyükşehir Belediyesi’nin sürdürülebilir atık yönetim vizyonunun bir parçası olarak hayata geçirilen Dönüşüme Evde Başla projesi çerçevesinde bokaşi (bokashi) kompost uygulaması şehir genelinde genişliyor. Tarımsal Hizmetler Dairesi Başkanlığı Kompost Üretimi ve Geri Kazanım Şube Müdürlüğü, sağlıklı toprakları korumak ve organik atıkları kaynağında değerlendirerek sürdürülebilir tarım uygulamalarını yaygınlaştırmak amacıyla eğitim ve set dağıtım programını sürdürüyor. Ahmed Adnan Saygun Sanat Merkezi’nde gerçekleştirilen etkinlikte, İyi Tarım İzmir uygulaması üzerinden başvuran ve değerlendirilen 105 vatandaş daha bokaşi kompost setiyle buluştu. Bu yıl toplamda 4.556 bokaşi kompost setinin dağıtılması planlanıyor ve 2026 Ocak itibarıyla kent genelinde bugüne kadar 128 adet bokaşi kompost eğitimine imza atıldı.
Eğitimler sayesinde evsel organik atıkların kaynağında ayrıştırılması, bokaşi ile ön kompost üretimi ve elde edilen ürünlerin toprak verimliliğine katkısı pratik örneklerle aktarılıyor. Şimdiye dek eğitimlere katılanlar için 4.556 adet bokaşi kompost seti dağıtıldı ve süreçte organik atıklar yeniden toprağa kazandırılıyor. Organik atıklar toprağa yeniden kazandırılıyor düşüncesiyle çalışmalar sürüyor.
Tarımsal Hizmetler Dairesi, ürettikleri kompostu kendileri kullanmak istemeyen vatandaşlardan topladıkları kompost kovalarını yeni kovalarla değiştirme yöntemiyle değerlendirir. Toplanan ön kompostlar ise Konak Kadifekale Mahalle Bostanı’nda toprakla buluşturuluyor ve organik madde yeniden üretim döngüsüne katılıyor. Bokaşi uygulamasına nasıl dâhil olunur? İzmirli vatandaşlar, bokaşi kompost seti için İyi Tarım İzmir mobil uygulamasını kullanıyor; programa katılan gönüllü haneler eğitimlerden sonra atıklarını bokaşi kovalarında biriktirip kompost sürecini tamamlıyorlar ve ardından uygulama üzerinden “kovam dolu” bildirimiyle yeni kovalarını alıyorlar.
Bokaşi kompostu nedir? Bokashi, Japonca’dan gelen ve fermente organik madde anlamına gelen bir yöntemdir. Mutfak atıkları, kahve telvesi ve çay atıkları gibi organik malzemeler, kapalı kovalar içerisinde oksijensiz ortamda mikroorganizmalar yardımıyla fermente edilir. Böylece çürüme olmadan atıklar değerlendirilebilir. Sonuçta elde edilen fermente toprak için yapıyı güçlendiren bir düzenleyici olarak kullanılırken, süreç sırasında oluşan bokashi sıvısı ise seyreltilerek doğal bitki gübresi olarak değerlendirilebilir.
Bokaşi kompost seti nasıl kullanılır? Setin kullanım talimatları şu adımlarla özetlenebilir: 1) Musluk contalarını doğru konumda takıp sıkıştırın; 2) Süzgeci yerleştirip üstüne karton veya mukavva ekleyin; 3) Kağıt, peçete ve dergi kullanmayın; 4) Konsantreyi suyla seyrelterek kovayı ıslatın; 5) Klorsuz su kullanın; gerekirse bir gece bekletin; 6) Karışımı buzdolabında saklayın; 7) Atıkları küçük parçalara ayırıp günde bir kez ekleyin; 8) Mikro-aerobik ortam için gerekli eklemeyi yapıp sıvıyı bir hafta boyunca saklayın; 9) Atıklar ne kadar küçük parçalara ayrılırsa alt su hızlı oluşur; 10) Talaş ve seyreltilmiş konsantre eklenen atıkları sıkıştırarak fermentasyonu hızlandırın ve kokuyu önleyin; 11) Odun talaşı kimyasal işlem görmüşse kullanılmaz; 12) Talaş yoksa karton veya kepeği geçici olarak kullanabilirsiniz; 13) Fermantasyon için atıklar havasız kalmalı, kapak sıkı kapatılmalı ve eklemeler günlük yapılmalı; 14) Kovalar güneş almayan serin bir yerde tutulmalıdır; 15) Oda sıcaklığında mikroorganizmalar verimli çalışır ve alt suyu belli aralıklarla üretir; 16) Bokashi alt suyu 15–20 gün içinde alınır ve 1:100 oranında sulandırılarak bitkilere verilir; 17) Renk ve koku olgunluğa işaret eder; kötü koku bozulmayı gösterir; 18) Kovalar günlük kontrol edilmelidir ve bozulmuş ise kullanılmamalıdır; 19) Set içerisinde iki kova bulunur; dolu olanı ikinci kovayla çalışmaya devam eder; 20) Sıvı gübre günlük olarak elde edilip kapalı tutulan kovada bekletilir; 21) Setin içinde bir tek kapak bulunur; 22) En az 15 gün fermente olmuş posa bahçe veya saksıya yaklaşık 30 cm derinliğe gömülür; 23) İki ay sonra bitki dikimine uygun hale gelir ve istenirse başka bir yerde kompost olarak da kullanılabilir.
