İzmir’in Sıfır Atık Devrimi: Kapıdan Kapıya Geri Dönüşümle Gelen Dönüşüm Evde Başla Hareketiyle Tanışın

İzmir Büyükşehir Belediyesi’nin hayata geçirdiği “Dönüşüme Evde Başla” projesi, kısa sürede şehrin dört bir yanına yayılarak vatandaşların günlük yaşamında somut bir fark yaratıyor. İlk başlarda 6 ilçe ve 8 mahallede başlayan uygulama, bugün 8 ilçe ve 28 mahallede toplama ve ayrıştırma süreçlerini kapsıyor. Avrupa’daki kapıdan kapıya atık toplama modellerini örnek alarak tasarlanan bu program, Mart 2025’te devreye alınan sistemle İzmir’in ambalaj atığı yönetiminde çığır açtı. Tesiste Nisan 2024 öncesinde aylık 400 ton olan karışık ambalaj atığı işleme kapasitesi, yaklaşık yüzde 40 artışla 550 tona yükseldi ve bu kapasite, toplama ve ayrıştırma süreçlerinin entegre çalışmasıyla daha verimli hale getirildi.

Proje kapsamında toplanan ambalaj atıkları, İzdönüşüm Ambalaj Atığı Toplama ve Ayrıştırma Tesisi’nde geri dönüşüme kazandırılıyor. Bugüne kadar toplam 2 bin 800 ton ambalaj atığı toplanarak yeniden değerli hammadde haline getirildi. Bu süreçte plastik, cam ve kağıt-karton gibi ana türler ayrıştırılarak geri dönüşüm zincirine dahil edildi. Reddedilen atık oranı ise sadece %0,95 olarak ölçüldü; bu, halkın doğru ayrıştırma konusundaki yükselen farkındalığının somut göstergesidir.

Geri dönüşüm kapasitesinin artmasıyla birlikte vatandaşların çevreye bakışında da belirgin bir değişim yaşandı. İlkokul öğrencilerinden emeklilere kadar geniş bir kesim, kapıdan kapıya hizmetin güvenirliğini deneyimleyerek geri dönüşeciliği günlük yaşamın vazgeçilmez bir parçası haline getirdi. Projenin hedefi, Bornova ve Bayraklı gibi başlangıç ilçelerinin tamamını kapsayacak şekilde genişlemeye devam etmek; ayrıca Karşıyaka, Narlıdere, Gaziemir, Balçova ve Güzelbahçe gibi ilçelerde planlanan kapsama yayılımını hızlandırmak. Ayrıca Menemen Seyrek’te ikincil bir tesis kurulması düşünülüyor; bu hamle kapasiteyi daha da güçlendirecek bir adım olarak dikkat çekiyor.

Mobil uygulama ile vatandaşlar hizmete doğrudan erişebiliyor, öneri ve şikâyetlerini kolayca iletebiliyorlar. Uygulama üzerinden adres ekleme ve talep/şikâyet bölümünü kullanarak tesisle iletişim kurmak mümkün. IOS ve Android sürümleri üzerinden ücretsiz olarak erişilebilen uygulama, kullanıcı dostu arayüzü sayesinde güvenli ve hızlı iletişim kanalı oluşturuyor. Bu sayede atık akışlarının takibi daha şeffaf hale geliyor.

QR kodlu takip sistemi ise süreçleri daha da şeffaflaştırıyor. Toplanan ambalaj poşetlerinin üzerinde yer alan QR kodlar sayesinde hanelerin bilgisi kaydediliyor ve toplama ile eşleştirme anında gerçek zamanlı veri akışı sağlanıyor. Böylece hangi hanelerin hangi tür ambalaj atığına sahip olduğunun izlenmesi ve kaynakta ayrıştırmanın hızlı bir şekilde yapılması mümkün oluyor.

Kısıkköy ESTİM bölgesinde yürütülen faaliyetler de projenin ölçeğini genişleten önemli bir adım olarak öne çıkıyor. ESTİM bölgesinde faaliyet gösteren işletmelerden kaynaklanan ambalaj atıkları İzdoğa koordinasyonunda toplanıp geri dönüşüme kazandırılıyor. Bu, sanayi ve ticaret bölgelerinde oluşan atıkların da sistemin içine dahil edilmesiyle bütünsel bir atık yönetimi modeli oluşturuyor.

Sürdürülebilirlik ve toplumsal farkındalık açısından değerlendirildiğinde, İzdoğa AŞ Genel Müdür Yardımcısı İlkay Kalafat, projenin sadece atık miktarını artırmakla kalmadığını, kaynakta ayrıştırmanın kalitesini de yükselttiğini vurguluyor. “Nisan 2024 öncesinde ayda yaklaşık 400 ton karışık ambalajı işliyor ve ayrıştırıyorduk. Şimdi ise aylık toplam ambalaj atığı miktarı 550 tona ulaştı ve her türlü ambalaj türünü türüne göre ayrıştırıyoruz. Bu süreç, vatandaşların geri dönüşüm bilincini güçlendirerek tüketim alışkanlıklarında da olumlu değişiklikler yaratıyor” diyor.

Etkin yönetim ve izlenebilirlik açısından önemli bir yenilik de QR kodlu takip sistemi ve ISS tarafından geliştirilen veri tabanıdır. Böylelikle toplama süreçleri kayıt altına alınır, haneler ile atık poşetleri eşleştirilir ve hangi mahallede hangi tür ambalaj atığının yoğun olarak toplandığı merkezi olarak takip edilir. Bu sayede atık poşetlerine yalnızca ambalaj atığının atılması gerektiği konusunda net bir farkındalık sağlanıyor.

Dönüşüm Evde Başla hareketinin geniş kapsamlı hedefleri arasında, Karabağlar, Bayraklı, Konak, Menderes, Bornova, Narlıdere, Buca ve Karşıyaka gibi ilçelerde kapsamı yaygınlaştırmak ve tüm İzmir’e yayacak şekilde büyütmek yer alıyor. Özellikle Bayraklı’nın Refik Şevket İnce, Körfez, Tepekule, 75. Yıl, Manavkuyu, Bornova’nın İnönü, Kazımdirik, Atatürk, Evka 3 gibi mahallelerinde süreçlerin başarılı bir şekilde sürdürüldüğünü görmek sevindirici.

Geleceğe dair umutlar, kapıdan kapıya atık toplama modelinin Türkiye genelinde örnek alınmasıyla güçleniyor. Projenin hedefi, tüm İzmir’e yayılmasının ötesinde Türkiye’de sürdürülebilir atık yönetimi konusunda bir model oluşturmaktır. Bu çerçevede, toplumun geri dönüşüm bilinci yükselirken, üretim ve tüketim alışkanlıklarının da daha çevreci bir yönetime kavuşması bekleniyor.