İzmir Yassıtepe’de 5 Bin Yıllık Kentleşme ve Ticaret Ağının İzleri
İzmir Büyükşehir Belediyesi’nin desteğiyle yürütülen Yassıtepe Höyüğü kazılarında elde edilen bulgular, Bornova Ovası’nda yaklaşık 5 bin yıl önce planlı bir kent yaşamı ve güçlü bir ticaret düzeninin nasıl şekillendiğini gösteriyor. Çalışmalar, Kültür ve Turizm Bakanlığı ile Ege Üniversitesi adına Doç. Dr. Zafer Derin’in başkanlığında sürüyor ve İzmir’in kentleşme ile ticaret geçmişine dair yeni ipuçları sunuyor.
Yassıtepe’de yaklaşık beş bin yıl öncesine ait bir yerleşim, sadece küçük bir topluluğun varlığını ifade etmekten öteye geçerek, belirli bir plana göre kurulan bir kent düzeni olarak karşımıza çıkıyor. Kazı başkanı Doç. Dr. Zafer Derin, o dönemde burada düzenli bir kent kurulduğunu söyleyerek, tapınaklar, depolama alanları ve üretim yerleriyle donatılmış bir yerleşim oluşumuna dikkat çekti. Dış duvarlarla çevrili olan bu kent, Troya’nın erken dönemleriyle paralellik gösteriyor ve bu durumda İzmir’in bir Troya’sı olarak nitelendirilebilir.”
İZMİR’İN ZENGİNLİĞİNİN BAŞLANGIÇ NOKTASI
Planlı kent yaşamının yanı sıra Yassıtepe’de üretim ve ticaretin de belirgin biçimde geliştiğini gözler önüne seren buluntular, depolama küplerinin çok sayıda olmasıyla tarımsal ürünlerin yoğun şekilde saklandığını; bronz üretimi ile değerli çanak-çömleklerin kent ekonomisine yön veren unsurlar olduğunu ortaya koyuyor. Ayrıca kent, sadece Bornova Ovası ile sınırlı kalmayıp İç Batı Anadolu ile Ege Denizi ve ötesindeki bölgeler arasında geniş ticari bağlar kurmuş durumda. Derin, “Buradan başlayıp ticari hayat her tarafa yayılıyor. Planlı bir kent ve içerisinde değerli tarım ürünleri, bronz ve üretim faaliyetleri var” ifadeleriyle bu bağlantıları özetledi. Ayrıca İzmir’in bugün gördüğümüz zenginliğinin kökenine de işaret eden bulgulara vurgu yaptı.
ÜZÜMÜN HER HALİ 5 BİN YIL ÖNCE DE VARIDI
Kazı çalışmalarında bulunan kaplar ve organik kalıntılar, üretimin ayrıntılarını gün ışığına çıkarıyor. Üzüm çekirdekleri, kurutulmuş üzüm ve pekmez kalıntıları keşfedilirken bazı sıvı kaplarının şarapla ilişkili olduğuna dair bulgular elde edildi. Bu bulgular, üzümün sadece tüketilen bir meyve olmadığını, farklı ürünlere dönüştürülerek ekonomik yaşamın parçası hâline geldiğini gösteriyor. Üzümün çok yönlü kullanımı, Bornova Misketi gibi kültürel izleri akla getirirken, Derin bu noktayı “Bornova deyince Bornova Misketi’nin doğduğu yer burası olabilir” sözleriyle özetledi.
2026 KAZILARINDA 5 BİN YILLIK ZEYTİN
Bu yılki çalışmalar, İzmir’in tarımsal geçmişine dair yeni bir sayfa açtı. Yassıtepe’de yaklaşık 5 bin yıl öncesine tarihlenen zeytin çekirdekleri bulundu. Önce üzüm ve incirdeki bulgularla gündeme gelen yerleşimde şimdi zeytin de tescillenince, ilerleyen dönemlerde İzmir ve Ege ekonomisinin simgeleri haline gelecek üç ürün aynı tabloda birleşmiş oldu. Ayrıca mezarlarda bulunan bulgular, Miken kültürüyle ilişkilendirilen ölüler için önemli ipuçları sunuyor; yanlarında çok sayıda hediyeyle birlikte, yakılmadan büyük küplerin içerisine konulan mezarlara dair bulgular dikkat çekiyor.
BİR MEZARDAN İKİ SİLİNDİR MÜHÜR
2026 yılında açığa çıkarılan mezarlardan biri, ticari ve sosyal yapıyı aydınlatan iki silindir mühüre ev sahipliği yaptı. Doç. Dr. Zafer Derin, bu mühürlerin yerleşimin ticari ve sosyal değeriyle Ege dünyasıyla kurduğu bağlantılara ışık tuttuğunu belirterek, “İki silindir mühür de bu dönemin ticari ve yerleşik hayatını simgeliyor” diye konuştu.
