Ramazan Döneminde Diyabet Yönetimi ve Oruç İçin Bilinmesi Gerekenler

Ramazan ayında diyabet hastaları için oruç konusu sıkça sorulan, kişiye özel dikkat gerektiren bir konudur. Diyabetin kan şekeri üzerinde dalgalanmalara yol açması nedeniyle riskler değişkenlik gösterir; uygun planlama ve düzenli takip ile bazı hastalar güvenli bir şekilde oruç tutabilir. Memorial Göztepe Hastanesi İç Hastalıkları Bölümü’nden Prof. Dr. Serap Yavuzer’in aktardıkları temel noktalar şu şekilde özetlenebilir.

Oruç kararını mutlaka doktorla birlikte vermek gerekir. Her hasta kendi durumunu doktoru ile değerlendirip, güvenli oruç için gerekli eğitim ve onayı almalıdır. Yaş, tip, ek hastalıklar, kullanılan ilaçlar, kontrol düzeyi ve yaşam koşulları tek tek ele alınır. Kontrolsüz diyabetli hastalarda HbA1c değeri 9’un üstünde ise sık hipoglisemi yaşayanlar veya yakın zamanda koma geçirenler yüksek risk grubundadır ve çoğu durumda oruç önerilmez.

Kan şekeri güvenli aralıkta tutulmalıdır. 70 mg/dl’nin altında veya 300 mg/dl’nin üzerinde olmak ciddi risk doğurur. Gün boyunca kan şekeri takibi yapılarak olası riskler erken saptanmalıdır. Hipoglisemi belirtileri titreme, terleme, çarpıntı, bulanık görme, konuşma bozukluğu ve bilinç kaybını içerebilir; böyle belirtiler gördüğünüzde derhal müdahale gerekir.

İlaç ve insülin dozları yeniden planlanır. İftar ve sahur saatlerine göre ilaç saatleri düzenlenebilir. Özellikle insülin kullanıyorsanız sahur dozu azaltılabilir, iftar dozu alınan kaloriye göre ayarlanabilir. Doz değiştirilmeden oruç tutmak tehlikeli olabilir; bu yüzden doktor gözetiminde planlama şarttır.

Sahurda protein, iftarda dengeli karbonhidrat tercih edilmeli. Sahur, uzun açlık sürecini karşılayacak şekilde protein ağırlıklı ve lifli sebzeler içermelidir. Süt ürünleri, yumurta, az tuzlu zeytin ve tavuk gibi protein kaynakları önerilir. İftarda hızlı karbonhidrat tüketimi kan şekerini hızla yükseltebileceğinden porsiyonlar küçültülüp dengeli öğünler tercih edilmelidir. Çorba ile başlanması ve sebze ile zeytinyağlılar kadar glisemik indeksi düşük gıdalar tüketilmesi kan şekeri dengesine katkı sağlar. Tatlı tercihi küçük porsiyonlu sütlü seçeneklerle sınırlanabilir.

İftar ile sahur arasında sıvı alımı önemlidir. Gün içindeki sıvı eksikliği, kan şekerinde dalgalanmalara yol açabilir. İftarda bol su ile başlanıp, ara öğünlerde şekersiz içecekler tüketilerek vücudun sıvı dengesi korunmalıdır. İdrar söktürücü olan kahve ve çayla birlikte şekersiz içecek tercih edilmeli; meyve suyu, komposto veya şerbetli içecekler ise mümkün olduğunca azaltılmalıdır.

Bu bilgiler, diyabetli bireylerin Ramazan’da oruç tutup tutamayacaklarını belirlemede yol gösterici niteliktedir ve her hastanın durumu doktorları tarafından ayrı ayrı değerlendirilmelidir.