Dijital Bağımlılık ve Regülasyonlar: Çocuklar İçin Güvenli İnternet Yaklaşımları

İşlenen olaylar, dijital bağımlılığın çocuklar ve ergenler üzerindeki etkileriyle ilgili tartışmaları yeniden gündeme taşıdı. Özellikle 11 yaşında bir çocuğun aile içindeki trajik bir olayla gündeme gelen suç iddiası ve son günlerde Trabzon’da yaşanan 13 yaşındaki Abdulkadir Eymen Bilgin’in ölümü, yasa ve uygulama tartışmalarını güçlendirdi. Uzmanlar, dijital bağımlılıkla mücadelede yalnızca kısıtlama yolunun yeterli olup olmadığını sorguluyor.

Üsküdar Üniversitesi Çocuk Gelişimi Bölümü’nden Dr. Demet Gülaldı, eylemlerin hedefleriyle ilgili olarak farkındalık, koruma mekanizmaları ve dijital okuryazarlık odaklı bir yaklaşımın önceliklendirildiğini belirtti. Cumhurbaşkanlığı Genelgesi ile yürürlüğe giren Eylem Planı 2026-2030 kapsamında, hem çocukların hem de ailelerin dijital becerilerini güçlendirmeye yönelik stratejiler ortaya konuldu. Amaç, dijital teknolojilerin sadece tüketim aracı olmaktan çıkıp üretim ve gelişim için de kullanılmasıdır.

Avustralya’nın yaklaşımı konusunda konuşan Gülaldı, 16 yaş altı çocukların popüler platformlarda hesap açamayacağı bir düzenlemenin 2024-2025 yıllarında uygulanmaya başlandığını ifade etti. Bu tür düzenlemeler, sosyal medya üzerinden gelen zararlı içerik, siber zorbalık ve istismar risklerini azaltmayı hedefliyor ve yaptırımlar şirketlere yöneliyor.

Sosyal medya yasakları küresel ölçekte hızlandı dediğinde ülkelerin farklı yaş sınırları ve kısıtlayıcı politikaları değerlendirdiğini vurguladı. Birleşik Krallık, Fransa, Çin, İspanya ve Danimarka gibi ülkelerde 16 yaşa ilişkin veya içeriğe bağlı kısıtlamalar tartışma ve uygulama alanı buluyor. Avrupa Parlamentosu ise öneri olarak 16 yaş sınırını gündeme getiriyor; ancak bu kararlar ülkelerin ulusal regülasyonlarına bağlı olarak değişkenlik gösteriyor.

Yasaklama mı yoksa güvenli tasarım mı? sorusu ergenlik dönemi için kritik bir dönüm noktası olarak öne çıkıyor. 12–16 yaş aralığındaki gençlerin kimlik gelişimini hızlandıran dinamikler göz önünde bulundurulduğunda, dürtü kontrolünün ve uzun vadeli sonuçları değerlendirme kapasitesinin henüz tam olarak olgunlaşmadığı belirtiliyor. Bu dönemde karşılaşılan içeriklere karşı savunmasızlık, ergenleri risklere karşı daha kırılgan hale getirebiliyor.

Çalışmalar, sosyal medya üzerinden idealize yaşam temsillerinin ve görünürlük yarışının benlik gelişimini olumsuz yönde etkileyebildiğini gösteriyor. Ancak aynı platformlar, gençlerin kendilerini ifade edebildikleri, akran ilişkilerini sürdürdükleri ve toplumsal konulara dair farkındalık geliştirdikleri bir alan olarak da işlev görüyor. Dolayısıyla dijital dünyayı tamamen dışlamak, hem riskleri azaltmaktan çok, beceri gelişimini de olumsuz yönde engelleyebilir.

Gülaldı, güvenli tasarım ve çocuk hakları odaklı düzenlemelerin önemine vurgu yaptı. Algoritmik şeffaflık, yaşa uygun içerik tasarımı, veri koruma ve etkin denetim mekanizmaları ile dijital okuryazarlık eğitimlerinin bir araya gelmesi gerektiğini ifade etti. Amaç, gençleri dijital dünyadan izole etmek değil; onları bilinçli ve eleştirel düşünebilen bireyler olarak güçlendirmek olduğuna dikkat çekti. 16 yaş altı için yaklaşımın, bilimsel kanıtlar ve çok paydaşlı, çocuk merkezli politikalarla şekillenmesi gerektiğini belirtti.