Küreselleşmenin Yeni Oyun Kurucuları: Avrupa’nın Balansı, Yapay Zeka ve Gümrük Politikalarının Şaşırtıcı Çevrimi
Günümüz küresel ekonomisinde belirsizlikler dalga dalga yayılırken, dünya ticareti ve akışları önceki dönemlere göre daha karmaşık bir dengede ilerliyor. DHL Küresel Bağlantılılık Raporu 2026, milyonlarca veri noktası üzerinden ülkelerin ve bölgelerin nasıl bir ortak çabaya dönüştüğünü gözler önüne seriyor. Avrupa, bölgesel bağları derinleştiren ve küresel erişimi genişleten bir güç olarak öne çıkıyor. Hollanda’nın, dünyanın 3’üncü büyük ekonomisi olmasına karşın küresel akışlar açısından 6’ncı en büyük hacmi yaratması, lojistik geçitlerinin uluslararası tedarik zincirlerinde ne kadar kritik olduğunu gösteriyor. Birleşik Krallık ise akışların coğrafi kapsama açısından en güçlü ülkelerden biri konumunda ve bu durum bölgesel yeniden konumlanmanın etkisini somut olarak kanıtlıyor.
İleriye dönük bakış açısıyla, Avrupa’nın bu konumu sadece ekonomik büyüklükle sınırlı değil; iç pazarın derinliği, alt yapının dayanıklılığı ve küresel entegrasyonun çeşitliliğiyle pekişiyor. Fransa ve Almanya gibi büyük ekonomiler, yatırımların coğrafi yayılımını artıran stratejilerle hareket ederken, İtalya, İspanya, Polonya ve Doğu Avrupa ülkeleri, bölgesel ağlar içinde köprü görevi üstleniyor. Türkiye, Asya ve Orta Doğu arasındaki tarihsel bağları güçlendirerek Avrupa’nın küresel bağlantılılık yoğunluğunu artıran kritik bir köprü haline geliyor.
Küreselleşme 2022’den bu yana sağlamlığını koruyor başlığı altında, raporun ölçütleri sınırların etkisini azaltan ve mesafeyi göreceli olarak küçülten bir ölçek üzerinde ilerliyor. 2025 yılında global küreselleşme seviyesi %25’e ulaşarak, 2022’deki rekoru koruyor. Bu, tedarik zincirlerinde çeşitlilik ve güvenliğin öneminin altını çiziyor. Yapay zekânın yükselişi ve gümrük vergileriyle mücadele edebilme ihtiyacı, 2025 yılında ticareti en etkili biçimde yönlendiren bir güç olarak karşımıza çıkıyor. Yapay zekâ ürünleri, 2025’in ilk üç çeyreğinde mal ticaretinin büyümesinin %42’sini oluşturuyor ve bu durum, üretim süreçlerinde dijitalleşmenin ne kadar kritik olduğunun göstergesi niteliğinde.
Girişken bir tabloyla bakıldığında, ABD’nin tarife artışlarına rağmen küresel ticaretin büyümeye devam ettiği görülüyor. Bu, bazı ülkelerin alternatif pazarlara yönelmesiyle desteklenen bir dinamizmi ifade ediyor. 2029’a kadar global mal ticaretinin yıllık ortalama %2,6 oranında büyümesi beklenirken, bu büyümenin büyük bir kısmı, bölgeler arası ve bölge içi etkileşimlerin güçlenmesiyle sağlanıyor. Ayrıca, ticarete konu olan mallar arasındaki ortalama mesafenin 5.010 kilometreye yükseldiği, sıfırdan doğrudan yatırımların (YDİ) ortalama mesafesinin ise 6.250 kilometreye ulaştığı belirtiliyor. Bu rakamlar, küreselleşmenin fiziksel ve dijital boyutlarının birbirine nasıl paralel ilerlediğini gösteren çarpıcı göstergeler olarak öne çıkıyor.
Sermaye akışları mal ve hizmetlerle yarışan bir başka önemli dinamizmi işaret ediyor. Yatırımların iç piyasalara yönelme eğilimi sınırlı kalırken, çok uluslu şirketler hâlâ yurtdışı satışlarda rekor düzeyleri zorluyor. YDY akışlarının azalmasına rağmen birleşme ve satın almalar gücünü koruyor. Bilgi akışları ise, özellikle veri ve dijital içerik üzerinden küreselleşmenin en dinamik alanı olarak öne çıkıyor. Ancak jeopolitik gerilimler ve veri kısıtlamaları, bilginin küreselleşmesini sınırlayabilir hale gelmeye başladı. İnsan hareketliliği ise Covid-19 sonrası yeniden yükselişte; uluslararası seyahat, öğrenci hareketliliği ve göç, tarihi yüksek seviyelere ulaşmış durumda.
Singapur ülke sıralamasında lider, bölgeler arasında Avrupa ise birinci olarak görülüyor. Avrupa, küreselleşmede bölgelerin en önde gelen sıralamasını alırken, Birleşik Krallık coğrafi kapsamı açısından ve Birleşik Arap Emirlikleri ise küreselleşmede son yıllarda en hızlı artış gösteren ülkeler arasında öne çıkıyor. ABD-Çin ilişkileri ise doğal olarak küresel akışlar üzerinde etkili olsa da, toplam pay itibarıyla dünya ticaretinin belirleyici dinamikleri üzerinde sınırlı bir etkisi olduğu görülüyor.
Rakip ülkelere bölünme yok mesajı, küreselleşmenin artık savaş saha savaşında tek başına rekabet etmekten çok, küresel değer zincirlerini güçlendirmek ve dayanıklılığı artırmak üzere tasarlandığını gösteriyor. ABD ve Çin arasındaki bağlar zayıflamaya devam ederken, birçok ülke uzun vadeli ortaklarıyla ilişki kurmaya devam ediyor; bu da jeopolitik gerilimlerin bile, küresel akışları sınırlı bir paya düşürdüğünü, ancak büyük ölçekli bir kırılmaya yol açmadığını gösteriyor. Söz konusu akışlar, Hindistan ve Vietnam gibi esnek konumlu ülkelere kayarken, küreselleşme, daha kapsayıcı bir küresel ağ olarak evrimleşiyor.
Sonuç olarak, küreselleşme konusundaki belirsizlikler ve dinamikler, sadece ülkelerin dış ticaret politikalarıyla değil, aynı zamanda dijital altyapı yatırımları, enerji güvenliği ve iklim politikalarıyla da yakından ilişkilidir. Bu nedenle, karar vericilerin ve şirketlerin, uluslararası akışları doğru okumak için bütüncül bir yaklaşımı benimsemeleri gerekiyor. Özellikle tedarik zincirlerinin dayanıklılığını artırmak için coğrafi çeşitlendirme, tedarik güvenliği ve yenilikçi lojistik çözümleri ön planda olmalı. Dahası, küreselleşmenin getirdiği sosyal ve çevresel etkileri de göz ardı etmeden, kapsayıcı büyümeyi hedefleyen politikaların hayata geçirilmesi, 21. yüzyılın rekabetçiliğinin anahtarı olacaktır.
