Zeytin ve Zeytinyağı Sektöründe Yükselişin ve Stratejilerin Parlak Geleceği: EİB Başkanı Emre Uygun’un Vizyonu ve 60 Firmanın Katılımıyla Başlayan OLIVEtoLIVE Projesi

Gıda ve tarım sektörünün dinamikleri her gün değişirken, Ege Zeytin ve Zeytinyağı İhracatçıları Birliği (EİB) öncülüğünde atılan yeni adımlar sektördeki belirsizlikleri aşmaya dönük umut verici bir tablo oluşturuyor. Genel Kurul toplantısında konuşan Başkan Emre Uygun, 2023/24 sezonunda 763 milyon dolar olan ihracat rakamının 2024/25 sezonunda %27 gerileyerek 559 milyon dolara düştüğünü açıkladı ve bunların ardında yatan nedenleri, tek tek analiz etti. İki farklı tablo olarak ortaya çıkan rakamlar, sofralık zeytin ve zeytinyağı arasındaki dinamikleri de yakından gösterdi. Sofralık zeytin tarafındaki büyüme ve çeşitlilik, küresel pazarlara olan güveni güçlendirdi; siyah zeytin ihracatı %19 artışla 194 milyon dolara, yeşil zeytin ise %29 artışla 61 milyon dolara çıktı. 117 ülkede gerçekleşen bu ihracat, Türk zeytinin küresel sofralara olan güvenini ortaya koydu. Buna karşılık, zeytinyağı ihracatı döviz bazında %50 düşüşle 252 milyon dolara geriledi ve miktar bazında 70 bin ton seviyelerinden 50 bin ton seviyelerine indi. Bu tablo, küresel piyasalarda fiyat dalgalanmalarının yanı sıra lojistik ve regülasyon anlamında da aldığımız önlemlerin hayati önemini gösteriyor.

Başkan Uygun’a göre, zeytinyağı ihracatında yaşanan bu gerilemenin nedeni yalnızca global fiyat değişimleriyle sınırlı değil. 2021 yılından itibaren uygulanan dökme ve varilli zeytinyağı ihracatına yönelik kısıtlama, fon ve yasaklar, sektörü rekabetçilik açısından zayıflattı. Bu tedbirler, tedarik zincirinin güvenilirliğini sorgulattı ve pazar paylarımızı rakip ülkelere kaptırmamıza neden oldu. Ancak bu durumun tek sorunu olmadığını not etmek gerekiyor; istenen sürdürülebilirlik ve katma değerli üretim odaklı stratejiler ile yeniden yapılandırma süreci de devam ediyor. 2025/26 sezonu için heyecan verici gelişmelerin sinyalleri ise, sektörün yeniden dengelenmesi yönünde atılan adımlarda netleşti: toplam ihracat 192 milyon dolara gerilemiş olsa da sofralık zeytin tarafı sabit kalabildi; zeytinyağı tarafında ise hacimsel düşüş büyüyor. Bu çerçevede sektörde yeniden dengelenme politikaları ve hedef pazarların genişletilmesi için yoğun çalışmalar sürüyor.

Sektörel ticaret heyetleri ve uluslararası tanıtım atağı ile dış pazarlardaki çabalar hızlandı. ABD, Kanada, Japonya ve Avustralya gibi önemli hedef pazarlarında sektörel ticaret heyetleri düzenlenerek, fuarlarda güçlü bir country-brand yaratma çalışmaları yürütülüyor. ABD Summer Fancy Food, Expo West, Japonya Foodex ve Çin Uluslararası İthalat Fuarı gibi platformlarda Türk zeytini ve zeytinyağı markalarının farkındalığı artırılıyor. Turquality projesiyle ABD pazarındaki çalışmalar sürdürülüyor; Japonya pazarının da bu program kapsamına dahil edilmesi için girişimler başlatıldı. Bu çaba, ambalajlı ve katma değeri yüksek ürünlerin ihracatını artırma hedefiyle atılan stratejik adımlar arasında önemli bir yer tutuyor.

Bir diğer önemli başlık ise OLIVEtoLIVE UR-GE Projesi. Sektörün orta ve uzun vadeli rekabet gücünü artırmak amacıyla başlatılan proje, 60 firma başvurusu ile EİB tarihinde rekor kırdı. Proje kapsamında firmaların altyapısal eksiklikleri tek tek tespit edilerek, ihtiyaç duydukları yetkinlikler kazandırılacak; eğitimlerle bilimsel ve teknik altyapı güçlendirilecek, ardından küresel pazarlarda daha rekabetçi konuma taşınacak. Bu süreçte pazarlama ve markalaşma çalışmaları da desteklenecek; uluslararası arenada daha görünür olmak için uygulanacak stratejiler, ihracat potansiyelini en üst düzeye çıkarmayı hedefliyor. Projenin amacı: ambalajlı ürünlerin katma değerini yükseltmek, uzun vadeli öngörülebilir ihracat yapısını tesis etmek ve Türk zeytin-zeytinyağının konumunu güçlendirmek.

İhracatta Dahilde İşleme Rejimi konusuna da vurgu yapan Uygun, ihracatın belirsizlikler içinde hareket etmesini engellemek adına bu mekanizmanın her zaman açık olması gerektiğini belirtti. Yasal ve idari zemin üzerinde yapılan çalışmalarla, üretici, tüccar ve ihracatçıların ortak aklıyla sürdürülebilir bir yol haritası çıkarılması gerektiğini ifade etti. Dahilde İşleme Rejimi’nin değiştirilmesi ya da kapatılması yönünde adımların aceleye getirilmeyip, geniş kapsamlı istişarelerle ele alınması gerekliliğini vurguladı. Başka bir önemli konu ise pestisit riski: Avrupa ve Asya pazarlarında artan numune analizleriyle pestisit seviyelerinin yüksek çıkması, sektörün geleceğini tehdit eden güçlü bir gösterge olarak değerlendirildi. Uygun, ortak akılla çözümler üretilene kadar üretim alanlarından başlayarak sıkı kontrollerin sürdürülmesi gerektiğini belirtti. Bu konudaki çalışmalar, yurt içi ve dışındaki paydaşların katılımıyla yürütülüyor ve ilerleyen günlerde daha net sonuçlar elde edilmesi bekleniyor.

Genel Kurul sonrasında yapılan seçimde Emre Uygun başkanlığındaki liste, 55 oyla göreve getirildi. Yönetim Kurulu üyeleri Davut Er, M. Kadri Gündeş, Güngör Şarman, Aykut Eker, Şafi Tunç, İsmail Selçuk, Rahmi Balsarı, Halil Can, Ayhan Bakan ve Vural Gözgeç olarak belirlendi. Denetim Kurulu ise Ekin Fırıncıoğulları, Aydın Şensal ve Orhan Önal’ı kapsıyor. Bu ekip, ihracatta sürdürülebilir büyüme ve inovasyon odaklı bir vizyonla sektörü yeniden yapılandırmaya dönük çalışmalara hız kazandıracak. Kaynak: Beyaz Haber Ajansı (BYZHA) ve EİB iletişimlerinden derlenen bilgiler ışığında bulunan sonuçlar, sektörde yeni bir dönemin başladığını işaret ediyor. Bu dönemde, pazar çeşitliliği, kalite odaklı üretim ve dijitalleşme adımlarıyla Türk zeytin ve zeytinyağı dünya pazarlarında daha sağlam bir konum elde edecektir.